Bắc Kinh Kêu Gọi Hành Động Đồng Nhất Để Giải Quyết Cuộc Khủng Hoảng Dư Thừa Công Suất Ngành Năng Lượng Mặt Trời

Bắc Kinh đang kêu gọi các nỗ lực phối hợp chặt chẽ để đối phó với tình trạng dư thừa công suất nghiêm trọng trong ngành năng lượng mặt trời. Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Trung Quốc (MIIT) vừa đưa ra một thông điệp mạnh mẽ, khuyến khích kiểm soát công suất sản xuất, tiêu chuẩn hóa, kiểm soát giá cả, thúc đẩy sáp nhập ngành và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ nhằm nâng cao chất lượng phát triển ngành năng lượng quang điện.

Thông Điệp Từ MIIT

MIIT đã tổ chức cuộc họp với Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia, Hiệp hội Công nghiệp Quang điện Trung Quốc (CPIA) cùng các tập đoàn điện lực nhà nước như China Huaneng Group và China Datang Corp - những đơn vị tiêu thụ điện mặt trời chủ yếu. Tại cuộc họp, yêu cầu tăng cường phối hợp liên ngành đã được đưa ra nhằm quản lý ngành quang điện chặt chẽ hơn, đồng thời cần thực hiện các biện pháp chống lại tình trạng "cạnh tranh nội bộ khốc liệt", hay còn gọi là "involution".

Theo báo cáo của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), Trung Quốc hiện nay cung cấp hơn 80% linh kiện tấm pin mặt trời cho toàn cầu. Dù vậy, công suất sản xuất của đất nước này đã vượt xa nhu cầu trên toàn cầu, dẫn đến một cuộc chiến giá cả quyết liệt trong những năm qua.

Thị Trường Năng Lượng Mặt Trời Trung Quốc Đối Mặt Áp Lực

Sự gia tăng công suất sản xuất đã khiến các doanh nghiệp nội địa rơi vào tình trạng cạnh tranh giá xuống mức đáy, đồng thời gặp phải phản ứng từ thị trường nước ngoài. Mỹ đã thực thi chính sách thuế cao đối với các sản phẩm năng lượng mặt trời nhập khẩu từ Trung Quốc, trong khi đó, Liên minh châu Âu đang cố gắng đa dạng hóa chuỗi cung ứng nhằm giảm bớt sự phụ thuộc vào Bắc Kinh.

Theo Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) tại Washington, Trung Quốc đã vươn lên từ vị trí "người đi sau" để trở thành "nhà dẫn đầu" trong ngành công nghiệp thiết bị điện mặt trời trong vòng hai thập kỷ qua. Năm 2004, Nhật Bản dẫn đầu thế giới với 43% bằng sáng chế năng lượng mặt trời, trong khi Trung Quốc chỉ chiếm 13%. Tuy nhiên, tính đến năm 2024, tỷ lệ này của Trung Quốc đã tăng lên khoảng 65%. Hiện tại, Trung Quốc được coi là "nhà lãnh đạo toàn cầu không thể tranh cãi" trong lĩnh vực năng lượng mặt trời với việc thống trị chuỗi cung ứng toàn cầu.

Quy Trình Sản Xuất Thiết Bị Năng Lượng Mặt Trời

Quy trình sản xuất tấm pin điện mặt trời bao gồm bốn bước chính. Đầu tiên, polysilicon, một dạng silicon tinh khiết được chiết xuất từ cát hoặc quặng, được sản xuất. Tiếp theo, vật liệu này được đúc và cắt thành các lát mỏng gọi là wafer. Các wafer này sau đó trải qua các bước kỹ thuật để tạo ra tế bào quang điện (cell) có khả năng chuyển đổi ánh sáng mặt trời thành điện năng. Cuối cùng, nhiều cell sẽ được kết nối và lắp ráp lại thành một module, hay một tấm pin mặt trời hoàn chỉnh.

Tính đến năm 2024, Trung Quốc sản xuất 93,2% polysilicon, 96,6% wafer, 92,3% tế bào quang điện và 86,4% tấm pin (module PV) toàn cầu. Các doanh nghiệp hàng đầu Trung Quốc cũng đã phát triển công nghệ N-type tiên tiến với quy mô và tốc độ phát triển vượt trội so với các đối thủ quốc tế. Điều này đã khiến cho ngay cả khi sản phẩm của các công ty nước ngoài đáp ứng các tiêu chuẩn sản xuất địa phương, hiệu suất và chất lượng linh kiện vẫn thường không bằng thiết bị thế hệ mới nhất từ Trung Quốc.

Tình Hình Thị Trường Hiện Tại

Sự bùng nổ trong công nghiệp sản xuất thiết bị quang điện đi kèm với việc phát triển công suất ngày càng dư thừa. Tình hình này chủ yếu xuất phát từ những ưu đãi mạnh mẽ từ các chính quyền địa phương vào năm 2020, dẫn đến dòng vốn khổng lồ đổ vào ngành. Sản lượng đổ ra thị trường tăng mạnh, khiến giá module điện mặt trời giảm xuống còn một nửa vào năm 2023 và tiếp tục giảm thêm 25% trong năm 2024. Đặc biệt, giá mỗi tấn polysilicon đã giảm từ 230.000 nhân dân tệ xuống còn 65.000 nhân dân tệ, tức tương đương hơn 70%, và dự báo vẫn sẽ giảm thêm 40% trong năm tới.

Đến năm 2023, giá cho các tấm pin mặt trời đã chịu nhiều biến động mạnh, trong khi giá wafer, cell và module vẫn duy trì ở mức thấp. Dù CPIA đã cố gắng thúc đẩy kỷ luật trong ngành và phối hợp sản xuất để hạn chế cạnh tranh hỗn loạn, áp lực về giá vẫn còn tồn tại. Theo nhận định từ CSIS, ngành năng lượng mặt trời của Trung Quốc đã bị cuốn vào một cuộc chiến giá khốc liệt do công suất sản xuất vượt qua nhu cầu toàn cầu.

Hành Động Của Chính Phủ Trung Quốc

Trước tình hình căng thẳng này, Bắc Kinh đã phát động chiến dịch "chống involution" với mục tiêu cắt giảm công suất dư thừa và chấm dứt các hình thức cạnh tranh giá vô tổ chức. Các nhà chức trách dự kiến thành lập quỹ mua lại chiến lược vào giữa năm 2025, nhằm mục tiêu thâu tóm và loại bỏ khoảng một phần ba công suất sản xuất polysilicon ít hiệu quả. Tháng 12/2025, quỹ này sẽ được thành lập với số vốn 3 tỷ nhân dân tệ, được hỗ trợ bởi các nhà sản xuất năng lượng mặt trời lớn và hiệp hội ngành.

Bên cạnh đó, MIIT cũng đã tăng cường giám sát, ban hành danh sách kiểm tra tiết kiệm năng lượng đặc biệt nhắm vào 41 công ty trong ngành polysilicon. Cục Quản lý Sở hữu trí tuệ đã triển khai các chiến dịch nhằm trấn áp vi phạm sở hữu trí tuệ, với mục tiêu chuyển hướng từ cạnh tranh giá sang nâng cấp công nghệ.

Theo nhận định từ CNBC, sự gia tăng nhu cầu tiêu thụ thiết bị năng lượng mặt trời toàn cầu do cú sốc giá năng lượng có thể thúc đẩy ngành này. Tuy nhiên, Reuters đã dẫn lời các nhà sản xuất Trung Quốc, cho biết nhu cầu năng lượng tái tạo có thể vẫn không thể giải quyết triệt để tình trạng dư thừa công suất.

Tóm lại

Trung Quốc đang đối mặt với cuộc khủng hoảng dư thừa công suất trong ngành năng lượng mặt trời, và các nỗ lực của chính phủ nhằm kiểm soát tình trạng này thông qua nhiều biện pháp liên quan đến sản xuất và cạnh tranh giá cả vẫn đang được thực thi.