Bộ Tài Chính Đề Xuất Quy Định Mới Về Chuyển Đổi Đơn Vị Sự Nghiệp Công Lập

Ngày 2 tháng 6 năm 2026, Bộ Tài chính đã đề xuất một dự thảo nghị định quan trọng liên quan đến việc chuyển đổi các đơn vị sự nghiệp công lập thành doanh nghiệp. Điểm nổi bật trong dự thảo này là việc không cho phép chuyển đổi những đơn vị độc quyền cung cấp dịch vụ công, nhằm mục đích tránh tình trạng độc quyền từ nhà nước sang tư nhân.

Đề Xuất Mới Trong Chuyển Đổi Đơn Vị Sự Nghiệp

Theo dự thảo nghị định đang được lấy ý kiến, những đơn vị sự nghiệp công lập đủ điều kiện có thể được chuyển đổi thành hai loại hình doanh nghiệp: công ty cổ phần hoặc công ty TNHH một thành viên do Nhà nước nắm giữ 100% vốn. Đáng lưu ý, điều này mở rộng hơn so với Nghị định 150/2020 hiện hành, vốn chỉ quy định việc chuyển đổi thành công ty cổ phần.

Bộ Tài chính, trong quy định này, nhấn mạnh rằng các đơn vị đang độc quyền cung cấp dịch vụ công sẽ không được chuyển đổi thành công ty cổ phần. Nguyên nhân cho quy định này là dựa trên kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước. Cụ thể, nếu một đơn vị là đơn vị duy nhất cung cấp một loại dịch vụ công trên toàn quốc hoặc tại một địa phương, mà quy hoạch mạng lưới ngành không yêu cầu duy trì hình thức sự nghiệp công lập, đơn vị đó có thể chuyển đổi sang doanh nghiệp 100% vốn Nhà nước.

Lĩnh Vực Chuyển Đổi Được Chấp Nhận

Kết quả khảo sát cuối năm 2025 của Bộ Tài chính cho thấy, hiện có nhiều đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động trong 40 lĩnh vực khác nhau. Qua rà soát, Bộ Tài chính đã đề xuất một số lĩnh vực quan trọng mà Nhà nước cần tiếp tục nắm giữ vốn, như: xuất bản, thông tin - truyền thông, thông tin đối ngoại và công tác xã hội. Những lĩnh vực này có tầm quan trọng đặc biệt và liên quan trực tiếp đến nhiệm vụ chính trị và an sinh xã hội.

Dự thảo cũng nêu rõ rằng không chuyển đổi các đơn vị trong lĩnh vực y tế, giáo dục, và các đơn vị mà pháp luật chuyên ngành không cho phép chuyển thành doanh nghiệp. Quy định này nhằm đảm bảo duy trì khả năng cung cấp dịch vụ công cơ bản cho người dân.

Điều Kiện Chuyển Đổi Đơn Vị Sự Nghiệp

Theo dự thảo, để có thể chuyển đổi thành doanh nghiệp, đơn vị sự nghiệp công lập cần đảm bảo khả năng tự chủ tài chính. Cụ thể, đơn vị phải tự bảo đảm chi thường xuyên hoặc cả chi thường xuyên và đầu tư trong hai năm liên tiếp trước khi xem xét chuyển đổi. Điều này nhằm đảm bảo rằng đơn vị đã có khả năng hoạt động theo cơ chế thị trường, giảm thiểu rủi ro trong quá trình chuyển đổi.

Dự thảo cũng quy định việc xác định giá trị của đơn vị sự nghiệp công lập khi chuyển đổi phải bao gồm toàn bộ tài sản hiện có, quyền sử dụng đất, các khoản công nợ và các nguồn lực khác theo quy định của pháp luật. Trong trường hợp chuyển thành công ty cổ phần, tỷ lệ vốn Nhà nước nắm giữ được xác định dựa theo quy định về quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp. Nếu không có quy định cụ thể, tỷ lệ này sẽ được quyết định bởi bộ quản lý hoặc UBND tỉnh nhưng không được thấp hơn 35%. Điều này nhằm đảm bảo quyền phủ quyết của cổ đông nhà nước và duy trì khả năng cung ứng dịch vụ công.

Tình Hình Hiện Tại Về Chuyển Đổi

Trong giai đoạn từ 2021 đến 2025, tại Việt Nam có 516 đơn vị sự nghiệp công lập được lập danh sách chuyển đổi thành công ty cổ phần. Tuy nhiên, tính đến thời điểm hiện tại, chỉ 86 đơn vị được trình Thủ tướng xem xét, 65 đơn vị đã được phê duyệt phương án chuyển đổi, và chỉ có 5 đơn vị hoàn tất quá trình chuyển đổi thành công ty cổ phần.

Mặc dù số lượng chuyển đổi vẫn còn khiêm tốn, song Bộ Tài chính nhận định rằng hoạt động của các doanh nghiệp sau chuyển đổi cơ bản ổn định và có xu hướng tích cực. Doanh thu và lợi nhuận của các đơn vị này đã tăng lên, thu nhập của người lao động cũng được cải thiện, bên cạnh đó, chất lượng dịch vụ được cung cấp cũng được nâng cao.

Nguyên Nhân Chậm Chế Trong Chuyển Đổi

Bộ Tài chính chỉ ra rằng tiến độ chuyển đổi chậm do nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan. Nhiều cơ quan chủ quản và đơn vị sự nghiệp vẫn còn e ngại trong việc chuyển sang mô hình doanh nghiệp. Một số đơn vị vẫn quen thuộc với hoạt động theo cơ chế sự nghiệp truyền thống. Bên cạnh đó, tình hình tài chính không ổn định, có nhiều đơn vị thua lỗ hoặc có khoản lỗ lũy kế lớn, làm cho việc thu hút nhà đầu tư khó khăn.

Về mặt khách quan, hầu hết các đơn vị sự nghiệp công lập hiện đang cung cấp dịch vụ công, và không thuộc nhóm đối tượng cổ phần hóa. Tỷ lệ tự chủ tài chính của các đơn vị này cũng ở mức tương đối thấp; theo số liệu khảo sát, chỉ khoảng 6.3% trong nhóm đơn vị sự nghiệp kinh tế và sự nghiệp khác có khả năng tự bảo đảm chi thường xuyên.

Ngoài ra, quy định hiện hành về danh mục ngành nghề cho phép chuyển đổi chưa phủ kín toàn bộ các đơn vị đã có đủ năng lực hoạt động theo cơ chế thị trường. Việc yêu cầu hoàn tất phương án sắp xếp, xử lý nhà đất trước khi thực hiện chuyển đổi cũng được xem là một trong những nút thắt lớn khiến nhiều đơn vị không thể tiến hành chuyển đổi trong thời gian ngắn.

Tóm lại, dự thảo nghị định mới của Bộ Tài chính không chỉ làm rõ các quy định chuyển đổi đơn vị sự nghiệp công lập mà còn đề xuất những điều kiện nghiêm ngặt nhằm đảm bảo sự ổn định và khả năng cung cấp dịch vụ công cho người dân.