Gạo Việt: Từ Xuất Khẩu Đến Tham Gia Chuỗi Cung Ứng ASEAN

Hơn một thập kỷ sau khi thực hiện những lô hàng đầu tiên gạo sang Philippines, doanh nghiệp Việt Nam đã không chỉ bán hàng mà còn vươn mình mạnh mẽ vào chuỗi cung ứng khu vực ASEAN. Giờ đây, Việt Nam đã trở thành một trụ cột quan trọng trong lĩnh vực xuất khẩu gạo tới thị trường này.

Thành Công Đáng Kể Của Gạo Việt Nam

Theo ông Nguyễn Việt Anh, Tổng giám đốc Công ty TNHH Lương thực Phương Đông (ORICO), giai đoạn trước năm 2015, gạo Việt Nam chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng kim ngạch xuất khẩu sang Philippines. Lúc đó, sản lượng hàng hóa chỉ nằm ở mức vài nghìn tấn, trong khi thị trường gạo đang phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt giữa các nhà sản xuất lớn như Việt Nam và Thái Lan, với thị phần gần như chia đều.

Tuy nhiên, trong hơn 10 năm qua, tình hình đã thay đổi đáng kể. ORICO đã leo lên nhóm bốn doanh nghiệp xuất khẩu gạo lớn nhất tại Philippines với sản lượng dự kiến đạt khoảng 350.000 tấn vào năm 2025. Đặc biệt, gạo Việt Nam đã vượt qua gạo Thái Lan, chiếm đến 85% lượng gạo nhập khẩu của quốc gia này. "Hiện nay, gạo Việt đã chiếm ưu thế áp đảo," ông Việt Anh khẳng định.

Yếu Tố Góp Phần Thành Công

Ông Việt Anh cho biết rằng thành công của gạo Việt Nam không chỉ đến từ việc cải tiến chất lượng sản phẩm thông qua lai tạo giống mà còn nhờ vào vị trí địa lý gần. Thời gian vận chuyển gạo từ Việt Nam đến Philippines dao động từ 7-12 ngày, tạo lợi thế lớn về logistics và vòng quay vốn cho các doanh nghiệp.

Câu chuyện của ORICO không chỉ phản ánh sự phát triển của một doanh nghiệp mà còn là bức tranh toàn cảnh về mối quan hệ kinh tế ngày càng khăng khít giữa Việt Nam và ASEAN. Theo dữ liệu từ Cục Hải quan, kim ngạch thương mại hai chiều giữa Việt Nam và ASEAN đã tăng mạnh từ 41,5 tỷ USD vào năm 2016 lên gần 91 tỷ USD vào năm 2025. So với thời điểm Việt Nam gia nhập ASEAN vào năm 1995, quy mô thương mại hiện nay đã tăng gấp 28 lần, từ mức 3,26 tỷ USD.

Vị Thế Kinh Tế Việt Nam Trong ASEAN

Nhận định về vị thế kinh tế của Việt Nam trong ASEAN, TS Nguyễn Quốc Việt, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách (VEPR), cho rằng Việt Nam đã có những chuyển biến tích cực trong một thập kỷ qua. Từ vị trí đứng sau nhóm ASEAN-6, nay Việt Nam đã vươn lên đứng trong nhóm cận ASEAN-4, có thể so sánh với các nước như Singapore, Malaysia hay Indonesia.

Theo TS Việt, thành công này đến từ việc Việt Nam đã tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại và đầu tư trong khu vực. Khác với giai đoạn đầu hội nhập chỉ dừng lại ở việc xuất khẩu, hiện nay, mục tiêu của Việt Nam đã mở rộng sang thu hút đầu tư, tham gia vào chuỗi sản xuất khu vực và từng bước trở thành một mắt xích quan trọng trong mạng lưới cung ứng ASEAN.

Hợp Tác Kinh Tế Giữa Việt Nam và ASEAN

Trong chuyến công tác gần đây, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng với Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. đã có những hoạt động đánh dấu tăng cường quan hệ hợp tác giữa hai nước. Trong khuôn khổ chuyến thăm, Việt Nam và Singapore đã kí kết Tuyên bố chung nhằm tăng cường khả năng chống chịu chuỗi cung ứng và hàng loạt các văn kiện về thương mại, đầu tư, logistics.

Bên cạnh đó, tại Thái Lan, Vietjet Air đã kí biên bản ghi nhớ với Cơ quan Hành lang Kinh tế phía Đông (EECO) về phát triển trung tâm bảo trì, sửa chữa và vận hành tàu bay, qua đó góp phần tăng cường kết nối logistics khu vực. Cùng với Philippines, Việt Nam đã nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Tăng cường, với mục tiêu đạt kim ngạch thương mại song phương lên tới 10 tỷ USD.

Khu Công Nghiệp Việt Nam - Singapore: Mô Hình Thành Công

Khu công nghiệp Việt Nam - Singapore (VSIP) được xem là một trong những biểu tượng thành công trong mối quan hệ kinh tế giữa Việt Nam và Singapore trong suốt gần ba thập kỷ. Trong chuyến thăm này, Tổng Bí thư Tô Lâm và Thủ tướng Singapore Lawrence Wong đã chứng kiến lễ trao giấy chứng nhận đầu tư cho năm dự án VSIP mới tại các tỉnh như Huế, Nghệ An, Ninh Bình, Hải Phòng và TP HCM.

Theo thông tin được công bố tại buổi họp, hệ thống VSIP dự kiến sẽ mở rộng lên 30 khu công nghiệp vào năm 2026, kỷ niệm 30 năm hiện diện tại Việt Nam. Đến cuối năm 2025, Việt Nam đã thu hút 20 dự án VSIP với tổng vốn đầu tư khoảng 23,4 tỷ USD.

VSIP Và Tương Lai Hợp Tác

Theo nhận định của TS Nguyễn Quốc Việt, mô hình VSIP không chỉ là các khu công nghiệp đơn thuần mà còn nâng cao tiêu chuẩn về hạ tầng, quản trị và môi trường đầu tư. Những khu công nghiệp này không chỉ thúc đẩy thu hút đầu tư mà còn tạo ra hiệu ứng lan tỏa về chất lượng hạ tầng, hình thành một hệ sinh thái công nghiệp.

Đặc biệt, VSIP cũng là mô hình tiên phong trong quá trình chuyển đổi xanh, sử dụng năng lượng tái tạo và áp dụng nguyên tắc kinh tế tuần hoàn. Tương lai hợp tác giữa Việt Nam và ASEAN có thể mở rộng sang nhiều lĩnh vực mới như kinh tế số, bán dẫn, trung tâm dữ liệu, điện gió ngoài khơi và năng lượng sạch.

Thách Thức Cạnh Tranh Trong Xuất Khẩu Nông Sản

Mặc dù Việt Nam đang gặt hái nhiều thành công trong xuất khẩu nông sản sang ASEAN, gặp không ít thách thức trong thời gian tới. Theo ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, quy định ngày càng nghiêm ngặt về truy xuất nguồn gốc, chứng nhận Halal và các quy định kỹ thuật đang gây khó khăn cho các doanh nghiệp xuất khẩu.

Tại Hội chợ Quốc tế Thaifex 2026 tại Thái Lan, bà Hồ Thị Loan, CEO Công ty TNHH Vàng Ban Mê, chia sẻ rằng doanh nghiệp đang tìm kiếm cơ hội mở rộng thị trường sau những thành công ở Nhật Bản, Trung Quốc và Malaysia.

Trở Ngại Về Logistics

Trong bối cảnh thương mại còn bị ảnh hưởng bởi logistics, doanh nghiệp phải sẵn sàng chuyển đổi các phương thức vận chuyển. Một vụ việc điển hình là sự cố 30 thùng hàng bị kẹt tại cửa khẩu do căng thẳng chính trị giữa Thái Lan và Campuchia, khiến doanh nghiệp phải chuyển sang vận chuyển bằng đường hàng không với chi phí cao.

Bên cạnh đó, sự khác biệt về hồ sơ pháp lý và quy định nhập khẩu khiến các doanh nghiệp phải sử dụng trung gian, tăng chi phí tiếp cận thị trường. Ông Nguyên nhấn mạnh, “ASEAN là thị trường gần nhưng không dễ tính. Doanh nghiệp muốn đi đường dài cần phải đầu tư vào chất lượng và vùng nguyên liệu.”

Cơ Hội Từ Thị Trường ASEAN

Dù gặp nhiều khó khăn, khi đáp ứng được các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường, doanh nghiệp có thể không chỉ xuất khẩu hàng hóa mà còn thâm nhập sâu vào các mạng lưới phân phối và chuỗi cung ứng trong khu vực. Ví dụ như Central Retail, một trong những nhà bán lẻ lớn nhất, đang có kế hoạch đầu tư 45-47 tỷ baht (khoảng 1,4 tỷ USD) để mở rộng hoạt động tại Việt Nam.

Hiện tại, hơn 90% sản phẩm của Central Retail được thu mua từ hơn 2.000 nhà cung cấp trong nước. Trung bình một đại siêu thị GO! cung cấp hơn 40.000 mặt hàng, góp phần tạo kênh phân phối hiệu quả cho sản phẩm nội địa.

Theo ông Olivier Langlet, Tổng giám đốc Central Retail Việt Nam, sự phát triển của Việt Nam sẽ tạo cơ hội cho hàng hóa Việt nam không chỉ phục vụ thị trường nội địa mà còn tiếp cận được mạng lưới phân phối rộng lớn của tập đoàn tại ASEAN.

Tóm lại

Sự chuyển mình mạnh mẽ của gạo Việt Nam từ những ngày đầu xuất khẩu đến nay không chỉ khẳng định tầm quan trọng của sản phẩm này trong khu vực mà còn phản ánh sự tiến bộ toàn diện trong quan hệ kinh tế giữa Việt Nam và các quốc gia ASEAN.